ماجرای «گشت ارشاد»؛ واکنش محسوس به نقض حقوق شهروندی


روزنامه همدلی: طی چند روز گذشته، انتشار فیلمی در شبکه‌های اجتماعی که نشان‌دهنده ضرب و شتم یک دختر جوان توسط گشت ارشاد نیروی انتظامی است، بازتاب وسیعی داشت. در ویدئویی منتشر شده، چند مامور مرد و زن پلیس، به همراه یک ون گشت ارشاد، در حال بحث با چند زن جوان در یک پارک دیده می‌شوند. این زنان در مقابل ماموران مقاومت‌می‌کنند و بین آنها دعوای لفظی پیش می‌آید و متعاقب با آن درگیری و ضرب و شتم دختران با یکی از زنان گشت ارشاد رخ می‌دهد. یکی از ماموران زن شروع به کتک زدن یکی از دختران می‌کند. دختری که در فیلم گفته می‌شود دارای بیماری قلبی نیز است.

دختر بی‌حال روی زمین می‌افتد و ماموران اصرار دارند آن را با خود ببرند. انتشار این ویدئو در شبکه‌های اجتماعی باعث به وجود آمدن یک خشم عمومی شده است و واکنش رسمی مقامات مختلف کشور، اعم از وزیر کشور، نمایندگان مجلس، نمایندگان شورای شهر، دفتر سخنگوی ناجا و حتی روزنامه‌ها و مردم را برانگیخته است. پلیس اصالت ویدئوی منتشرشده از ماموران گشت ارشاد در حال کتک زدن یک زن جوان را تایید کرده و می‌گوید این شیوه برخورد را تایید نمی‌کند.

ضرب ارشاد

ویدئوهای از این دست کمیاب نیست. ویدئوهایی که از برخوردهای خشن کلامی و فیزیکی گشت ارشاد با دختران و زنانی که می‌گویند حجاب را جدی نمی‌گیرند، حکایت دارد. همین چند وقت پیش بود که ویدئوی از زیرگرفتن یک دختر جوان توسط ون نیروی انتظامی نیز خبرساز شد. یا به‌عنوان مثال از برخورد نیروی انتظامی با یکی از دختران موسوم به «دختران خیابان انقلاب» نیز می‌توان نام برد. در آن ویدئو نیز مامور نیروی انتظامی دختری را با خشونت به پایین پرت کرد و باعث آسیب پایش شد. آن ویدئو نیز در چند ماه گذشته اعتراضات شدیدی را از سوی هنرمندان و برخی از مقامات کشور بر انگیخت، اما نهایتا منجر به محکومیت مریم شریعتمداری و حبس وی به مدت یکسال شد که چند وقت بعد طبق شنیده‌ها وی به کمک وثیقه آزاد شد.

از آغاز روی کار آمدن جمهوری اسلامی در ایران، همواره تلاش شده است که قوانینی که با قوانین اسلامی سنخیت بیشتری دارد در کشور اعمال شود. بنابراین قوانینی بر پوشاک، خوراک، مهمانی‌ها و دیگر جنبه‌های زندگی روزمره اعمال شد که یکی از این قوانین پوشش زنان در جامعه بود. اما برخی آن را دخالت در حریم خصوصی افراد می‌دانند و به آن معترض هستند. در ماه‌های اخیر مقاومت در برابر حجاب و اعتراض به آن در ایران بالا گرفته است. اگر چه سابقه مخالفت با حجاب به همان روزهای ابتدایی استقرار نظام جمهوری اسلامی برمی‌گردد اما برخی‌ها اعتراض دخترانی موسوم به «دختران خیابان انقلاب» را شروع کننده اعتراض به حجاب اجباری می‌دانند.

برخورد با بدحجابی همیشه یکی از ماجراهای جنجالی کشور بوده است و هیچوقت موافقان و مخالفان آن نتوانستند به فهم مشترکی از این مقوله برسند. تاکنون نیز، پیروز این میدان موافقان حجاب بوده‌اند. بنابراین قوانین و برخوردها با افرادی که پوشش را جدی نمی‌گیرند از سوی این طیف صورت گرفته است. از آن جا که بحث برخورد با به اصطلاح زنان بدحجاب با پلیس گره خورده است، یکی از انگیزه‌های به وجود آمدن پلیس ارتقای امنیت اخلاقی موسوم به گشت ارشاد به این دلیل بوده است. موضوع گشت ارشاد که در سال 84 و در زمان دولت نهم پایه‌گذاری شد، همواره یکی از مقوله‌های مورد اختلاف در جامعه بوده است. این موضوع از چنان اهمیتی برخوردار بوده است که حتی به تبلیغات کاندیداهای ریاست جمهوری نیز ورود پیدا کرد و برخی از آنان با وعده پایان دادن به این موضوع از آن استفاده تبلیغاتی کرده‌اند.

نمی‌شود با نیروی پلیس مشکلات فرهنگی را حل کرد

حسن روحانی، رئیس جمهور منتخب، نیز در جریان تبلیغات انتخاباتی خود گفته بود که «نمی‌شود با نیروی پلیس مشکلات فرهنگی را حل کرد» و وعده داده بود کاری می‌کند که «دختران احساس امنیت کنند.»او گفته بود که «نخواهم گذاشت ماموری بی‌نام و نشان از کسی سوال کند. دختران جامعه خود حافظ حجاب و عفاف هستند.»

اسماعیل احمدی‌مقدم، فرمانده وقت نیروی انتظامی کل کشور، نیز در واکنش به حرف روحانی با اشاره به وعده وی در مورد جمع کردن گشت ارشاد گفته بود اگر «ما را از این نوع برخورد با مردم معاف کنند تشکر هم می‌کنیم.» او گفته بود: «گشت ارشاد برای ما هم مطلوب نیست» اما افزوده بود: «ما از دستگاه‌هایی که بتوانند این مسئولیت را از لحاظ فرهنگی برعهده بگیرند و ما را از این نوع برخورد با مردم معاف کنند تشکر هم می‌کنیم، اما کاندیداها باید بدانند که این مسئله مخالف‌ها و موافق‌هایی دارد.»

اکنون که چند سال از به قدرت رسیدن روحانی در پست ریاست جمهوری می‌گذرد، اما نه تنها وعده جمع شدن گشت ارشاد تحقق پیدا نکرده است، بلکه هر از چند گاهی مردم شاهد برخورد ماموران گشت ارشاد با زنان و دختران در سطح جامعه هستند که فیلم برخورد خشونت‌آمیز ماموران با دختران و زنان در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود و در خیلی از مواقع افکار عمومی را با خود همراه می‌کند.

آخرین فیلم و ویدئویی که از برخورد خشنونت آمیز فیزیکی ماموران گشت ارشاد حکایت دارد کتک زدن دختر جوان از سوی مامور زن گشت ارشاد بود. برخورد خشنی که راهی برای توجیه نگذاشته بود و حتی مقامات ارشد ناجا را ناچار به واکنش کرد پلیس به‌هیچ وجه چنین رفتارهایی راتایید نمی‌کند

دفتر سخنگوی ناجا در واکنش به انتشار فیلم ضرب و شتم یک دختر جوان توسط ماموران گشت ارشاد ضمن تایید اصالت این ویدئو، ازاتفاق صورت گرفته ابراز تاسف کرد و گفت: پلیس به‌هیچ وجه چنین رفتارهایی راتایید نمی‌کند. وی در ادامه افزود: بررسی‌های اولیه حکایت از وقوع این اتفاق در یکی از پارک‌های تهران دارد که فیلم پخش شده بخشی از کل اتفاق است درحال حاضر بازرسی پلیس تهران درحال بررسی موضوع است و نتیجه متعاقبا اعلام می‌شود. انتطار می‌رود همه دختران و بانوان جامعه نیز شئونات اجتماعی را رعایت کنند.

وزیر کشور نیز به ویدئوی یاد شده واکنش نشان داد. رحمانی فضلی در واکنش به ویدئو منتشر شده کتک زدن دختر جوان توسط یکی از ماموران زن گشت ارشاد، دستور بررسی جامع و ارائه گزارش آن تا روز شنبه را صادر کرد.

انتشار فیلم کتک خوردن دختر جوان در یکی از پارک‌های تهران از سوی مامور گشت ارشاد واکنش تند مقامات کشور به ویژه زنان را در پی داشت. پروانه مافی نماینده مجلس در واکنش به این موضوع در صفحه توئیترش نوشت: «فرمانده نیروی انتظامی توضیح دهند تشکیل پلیس امنیت اخلاقی چه ثمرات مثبتی در حفظ امنیت اخلاقی جامعه داشته است؟»

ضرب ارشاد

واکنش مولاوردی به کتک زدن یک خانم توسط گشت ارشاد

شهیندخت مولاوردی دستیار رئیس جمهور در امور حقوق شهروندی نیز با محکوم کردن برخورد خشونت‎‌آمیز با دختر جوان در صفحه توئیترش نوشت«انتشار کلیپ نحوه برخورد ماموران پلیس زن با مقوله بد پوششی و شیوه ارشاد آنها!، بیش از پیش ضرورت تغییر رویکرد نهادهای فرهنگی و انتظامی از باید به باور، از تبلیغ به تعمیق، از ظاهر به معنا و از فعالیت محوری به اثربخشی که از برنامه‌های فرهنگی دولت یازدهم بود، را به همه ما یادآوری کرد. از ورود و واکنش فوری وزیر کشور تشکر می‌کنم، اما عمیقا بر این باورم که باید در عصر ارتباطات طرحی نو در انداخت!»

انتقاد ابتکار از رفتار مامور پلیس با دختری در پارک

معاون رئیس جمهور به برخورد ماموران با یک دختر در یکی از پارک‌های تهران واکنش نشان داد و آن را غیردینی توصیف کرد. معصومه ابتکار در صفحه توئیتر خود با اشاره به این موضوع نوشت: «فیلمی در فضای مجازی از برخورد در موضوع حجاب منتشر شده که به گشت ارشاد منتسب می‌شود. این رفتار چه توجیهی دارد؟ ‏دایره عمل یک مامور حتی در صورت اهانت به وی تا کجاست؟ ‏به شدت این برخورد را محکوم و پیگیری می‌کنم. این رفتارهای خشن و غیردینی در شان هیچ انسانی نیست.»

خداکرمی از فروپاشی امنیت روان زنان ابراز نگرانی کرد

ناهید خداکرمی، عضو شورای شهر تهران با اشاره به انتشار فیلم برخورد گشت ارشاد با یک دختر از فروپاشی وضعیت امنیت روانی زنان ابراز نگرانی کرد و گفت: رفتارهای سلیقه‌ای مورد تایید هیچ‌کس نیست و از وزیر کشور نیز تقاضا دارم تا برای حفظ آرامش، آسایش و سلامت روان شهروندان و جامعه به فوریت، شیوه اجرایی طرح ارتقای امنیت اجتماعی بخصوص در حوزه‌های مربوط به زنان مورد بازنگری قرار گیرد. وی ضمن ابراز تاسف از انتشار فیلم برخورد گشت ارشاد با دختری در یکی از پارک‌های تهران به ایسنا اظهار کرد:‌ به عنوان رئیس کمیته سلامت شورای اسلامی شهر تهران نگران فرو پاشی وضعیت امنیت روانی زنان و خانواده‌ها هستم، این استرس های مداوم و صدماتی که هر از گاهی به خاطر مدیریت سلبی مرتبط به پوشش، بر ذهن و روح و روان آنها می‌نشیند، می‌تواند اثرات کوتاه‌مدت و بلندمدت بسیاری را در زندگی زنانه، همسرانه و مادرانه دختران جوان باقی گذارد که آینده آنان و فرزندانشان را دچار بحران کند، در زمانی که طبق گزارش وزارت بهداشت مشکلاتی نظیر افسردگی جامعه ما را دچار غمگینی مزمن کرده است اصرار بر تکرار اشتباهات، خود اشتباهی دیگر است.

خداکرمی تاکید کرد :‌وقت آن است تا دیرتر نشده با پایش شیوه برخورد با پدیده‌های فرهنگی اجتماعی که حاصل روند طبیعی تحولات امروز کشور است، اقدامی جدی به عمل آید، به همین دلیل از کمیسیون‌های بهداشت، فرهنگی و اجتماعی مجلس تقاضا دارم تا پیشقدم شده و به فوریت نسبت به اصلاح قانون حجاب و عفاف اقدام کنند تا بیش از این، سلامت روانی، فرهنگی و اجتماعی زنان و خانواده‌ها آسیب نبیند.

عارف: حرمت و ارزش دختران سرزمین من نباید با اعمال سلیقه برخی افراد شکسته شود

محمد رضا عارف رئیس فراکسیون امید مجلس نیز در یادداشت کوتاهی در کانال تلگرامی خود نوشت: «انتشار کلیپی از نحوه برخورد زننده ماموران نیروی انتظامی با یک خانم به بهانه بدپوششی نشان از این دارد که نهادهایی که خود را متولی ارشاد مردم می دانند هنوز به تغییر در رویکردهای فرهنگی باور ندارند و به حاکمیت چوب و چماق در ارشاد! مردم اعتقاد دارنداینگونه برخوردها بعضا توسط افرادی صورت می‌گیرد که آموزش‌های لازم را در این خصوص طی نکرده‌اند و چه بسا خود بیش از دیگران به ارشاد نیازمند باشند.ضمن تشکر از وزیر محترم کشور به جهت واکنش به موقع به این موضوع ضروری است نهادهای ذیربط یعنی وزارت کشور و نیروی انتظامی در برخورد قاطع با خاطیان درنگ نکنند و نتیجه بررسی‌های خود را به اطلاع افکار عمومی برسانند. مطمئنا فراکسیون امید هم در پیگیری این موضوع اقدامات لازم را انجام خواهد داد. حرمت و ارزش دختران سرزمین من نباید با اعمال سلیقه برخی افراد شکسته شود.مطمئنا بانوان فرهیخته کشورمان هم در حفظ این حرمت ها بیش از دیگران و مدعیان تلاش می‌کنند.»

واکنش هنرمندان

رفتار تند با یک دختر جوان واکنش هنرمندانی مانند «مهناز افشار» و «ترانه علیدوستی»، «الهام پاوه‌نژاد» یا «کمند امیر سلیمانی » را نیز برانگیخت.

به اعتقاد بسیاری از مردم گشت ارشادی که انتظار می رود محافظ زنان در جامعه باشد، به جای محافظت از زنان نباید با رفتارهای خشونت‌آمیز برخی از مامورانش نوعی بی‌اعتمادی به جامعه را تزریق ‌‎کند، بی‌اعتمادی به نیروی انتظامی که حافظ جان و مال و نوامیس مردم است.بر کسی پوشیده نیست که نیروی انتظامی رکن رکین امنیت و آرامش کشور است و دولت و مسئولان باید جلوی هر گونه رفتاری را که باعث بی‌اعتمادی مردم به نیروی انتظامی می‌شود بگیرند. وقتی که مسئولان ناجا شیوه خشونت‌آمیز یک پلیس زن با دختران یا زنان را تقبیح می‌کند پس انتظار این است که یک یا چند نیروی ناشی باعث خدشه اعتماد مردم به پلیس یا نیروی انتظامی نشوند.

از نظر اغلب مردم به ویژه جامعه زنان، رفتار نیروی انتظامی در برخورد خشونت‌آمیز با دختر جوان و ضرب و شتم وی هیچ توجیهی ندارد و آنان منتظر هستند مطابق قانون با متخلفان این امر برخورد شود. طبیعی است که برخورد عادلانه با خاطیان می‌تواند جلوی هر گونه سوءاستفاده از نام و شان پلیس را بگیرد.